Hồ sơ trại ong dú nuôi xen vườn sầu riêng: điều đáng xem

Hồ sơ một trại ong dú nuôi xen vườn sầu riêng đáng xem ở ba điểm: tổ được đặt ở đâu trong vườn, trại làm gì trong những tuần vườn phun thuốc, và đàn được giữ hay chuyển đi khi sầu riêng không còn hoa. Lợi thế của kiểu trại này là có mùa phấn rất dồi dào; rủi ro lớn nhất là thuốc trừ sâu, trừ rầy, trừ nhện phun đúng mùa hoa. Người mua nên đọc kỹ phần lịch phun và hỏi trại số tổ hao trong mùa trước.

Ong dú được gì trong vườn sầu riêng?

Hoa sầu riêng mọc thành chùm trên cành lớn, nở từ chiều muộn, bung hẳn vào ban đêm, rụng cánh sáng hôm sau. Ong dú không bay đêm, nên phần chúng nhận được là phấn và mật còn đọng trên hoa từ lúc trời vừa sáng đến khoảng 9–10 giờ. Mỗi chùm hoa nhiều nhị, phấn trắng ngà dồi dào; một vườn đang rộ hoa cho đàn ong dú gần đó một mùa phấn mà ít nguồn nào sánh được.

Mùa hoa khác nhau theo vùng. Ở miền Tây như Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, nhiều vườn xử lý ra hoa để có trái nghịch vụ, nên hoa có thể xuất hiện ở nhiều thời điểm trong năm. Ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên như Đồng Nai, Bình Phước, Đắk Lắk, Lâm Đồng, mùa hoa chính rơi vào khoảng đầu mùa khô, sau các đợt xiết nước.

Về thụ phấn: dơi và bướm đêm là tác nhân chính. Ong dú góp phần vào những hoa còn mở buổi sáng; nhiều chủ vườn quan sát thấy chùm hoa gần thùng ong đậu trái đều hơn. Đây là nhận xét kinh nghiệm, không nên tin ai hứa «đặt ong dú là tăng năng suất bao nhiêu phần trăm».

Rủi ro thuốc: phần quan trọng nhất trong hồ sơ

Vườn sầu riêng thường phun nhiều loại: thuốc trừ rầy xanh, bọ trĩ, nhện đỏ lúc ra đọt và ra hoa; thuốc trừ nấm lúc mưa; phân bón lá. Một số hoạt chất trừ sâu rất độc với ong, kể cả ở liều thấp. Ong dú lấy phấn có dính thuốc mang về tổ, ong non ăn phải, đàn suy dần trong một hai tuần, chứ không chết ngay để người ta kịp thấy.

Dấu hiệu đàn bị dính thuốc

• Sáng sau ngày phun, trước cửa tổ có ong chết rải rác, ong bò dưới đất không bay được.
• Lượng ong ra vào giảm hẳn trong vài ngày.
• Mở tổ thấy ấu trùng chết, ô bị bỏ dở, bầu phấn mới không được dùng.
• Kiến, ruồi kéo đến tổ yếu ngay sau đó.

Trại làm gì để giảm rủi ro

1. Lấy lịch phun từ chủ vườn trước, ghi lên lịch của trại.
2. Đóng cửa tổ từ tối hôm trước ngày phun, mở lại sau một đến hai ngày tuỳ loại thuốc; với thuốc độc mạnh, dời thùng ra xa vài trăm mét.
3. Thoả thuận với chủ vườn phun vào chiều tối, tránh phun lên hoa đang nở.
4. Đặt thùng ở rìa vườn, gần ranh vườn tạp, không treo giữa vườn.
5. Ghi lại số tổ hao sau mỗi đợt phun để biết loại thuốc nào nguy hiểm.

Một trại ghi những việc này vào hồ sơ là trại đã trả giá để học. Nếu hồ sơ chỉ viết «ong dú thụ phấn sầu riêng, tăng năng suất», mà không có dòng nào về thuốc, đó là lúc nên hỏi.

Câu hỏi nên đặt cho trại nuôi xen sầu riêng

Vườn của trại là vườn của ai?

Có hai kiểu: trại là chủ vườn sầu riêng, nuôi ong dú thêm; hoặc trại nuôi ong, gửi thùng vào vườn người khác. Kiểu đầu dễ kiểm soát lịch phun hơn. Kiểu sau phụ thuộc vào chủ vườn: có năm chủ vườn đổi thuốc, phun đột xuất, trại không biết trước. Hồ sơ nên ghi rõ trại thuộc kiểu nào. Đọc thêm những hồ sơ khác ở mục Hồ sơ trại tiêu biểu để so cách trình bày.

Mua tổ từ trại vườn sầu riêng về nhà: lưu ý riêng

Đàn quen một mùa phấn dồi dào sẽ có thời gian thích nghi khi về vườn nhà ít hoa hơn. Đừng lo khi tuần đầu thấy ong ra vào thưa hơn ở trại. Quan sát xem ong có mang phấn về không; có là đàn đang làm việc.

Nếu vườn nhà mình cũng có sầu riêng, hãy tự lập lịch phun và đóng cửa tổ như trại làm. Nếu không có, đàn sẽ dựa vào cây ăn trái, rau màu, cỏ dại; nên trồng thêm vài loại cây hoa nhỏ nở rải rác quanh năm như hoa mười giờ, cúc dại, rau muống, húng, tía tô.

Có nên mua mật từ trại nuôi trong vườn sầu riêng?

Mật ong dú lấy trong mùa hoa sầu riêng có thể mang mùi riêng, nhưng đàn ong dú lấy nhiều phấn hơn mật từ hoa này. Điều đáng hỏi hơn là: trại lấy mật vào thời điểm nào so với lịch phun, có tách bạch mẻ mật lấy sau đợt phun không. Trại thật thà sẽ không lấy mật từ tổ vừa có dấu hiệu dính thuốc. Muốn mua mật, có thể xem thêm ở chợ ong dú, đối chiếu ngày lấy với hồ sơ trại.

Việc nên làm ngay

Nếu đang xem hồ sơ một trại nuôi xen sầu riêng, hãy gọi và hỏi đúng ba câu: lịch phun mùa này, việc trại làm vào ngày phun, số tổ hao mùa trước. Ghi lại câu trả lời, so với một trại khác không nuôi trong vườn phun. Trại trả lời cụ thể cả ba câu là trại nên chọn.